DICTSIUNAR XIYISITU ONLINE A LIMBÃLJEI ARMÃNEASCÃ  
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


Dictsiunar: Tuti / Zboarã: Di iutsido ( cama multu ... )

cadãnã

cadãnã (ca-dắ-nã) sf cadãni/cadãne (ca-dắ-ni) shi cadãnj (ca-dắnjĭ) – muljari (di fumealji bunã) dit miletea nturtseascã; muljari di pistea nturtseascã (musulmanã, muslimã); turcalã, hanumsã, anãmã
{ro: turcoaică}
{fr: dame turque}
{en: Turkish lady}
ex: armãnili mushati par cadãni (hanumsi); tricu nã cadãnã

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã        

chir

chir (chírŭ) sm invar – zbor di tinjii tsi s-bagã nãintea-a numãljei, cãndu-lj si greashti a unui om; domnu
{ro: chir, domnul}
{fr: monsieur; maître, messire}
{en: sir; mister; master}
ex: chir (domnu) dimarhul di Almiro; chir (domnul) Miha lja sh-giurat

§ chirauã (chi-rá-uã) sf chirali/chirale (chi-rá-li) – zbor di tinjii (tsi s-bagã di-aradã nãintea-a numãljei) cãndu-lj si greashti a unei muljari; muljari (ma multu turcalã) tsi dutsi unã banã tinjisitã, sh-cari, di-aradã easti di scarã ma-analtã, ma di ugeachi; nicuchira-a casãljei; chireauã, doamnã, nicuchirã, madamã, boji
{ro: cucoană, doamnă}
{fr: dame turque; maîtresse de la maison; femme distinguée}
{en: Turkish lady; distinguished lady; lady of the house}
ex: a chirauãljei noi-lj dzãtsem shi doamnã; ea-u, ea-u, ca chirauã (ca unã doamnã)!

§ chira (chi-rá) invar – vucativlu-a zborlui chirauã – zbor di tinjii tsi s-bagã nãintea-a numãljei, cãndu-lj si greashti a unei chirauã
{ro: vocativul de la “chirauă”}
{fr: madame...}
{en: lady...}

§ chireauã (chi-reá-uã) sf chirea-li/chireale (chi-reá-li) – (unã cu chirauã)
ex: albã-aroshi, ca chireauã (doamnã)

§ Chiratsã (Chi-rá-tsã) shi Chiratsa (Chi-rá-tsa) sf fãrã pl –
1: numã di muljari;
2: numã tsi s-da a unei mulã
{ro: nume de femeie; nume dat unei catărcă}
{fr: nom de femme; nom donné à un mulet}
{en: woman name; name given to a female mule}

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã        

hanumsã

hanumsã (ha-núm-sã) sf hanumsi/hanumse (ha-núm-si) – muljari (di fumealji bunã) dit miletea nturtseascã; muljari di pistea nturtseascã (musulmanã, muslimã); turcalã, cadãnã, anãmã
{ro: turcoaică, musulmană}
{fr: dame turque, femme musulmane}
{en: Turkish lady, moslem woman}
ex: vidzui unã hanumsã (cadãnã) n hoarã

§ hanãmã (ha-nắ-mã) sf hanãmi/hanãme (ha-nắ-mi) – (unã cu hanumsã)
ex: hanãmili au fatsa nvãlitã cu dulben, truplu cu firigei

§ anãmã (a-nắ-mã) sf anãmi/anãme (a-nắ-mi) – (unã cu hanumsã)
ex: tora tricu unã anãmã (cadãnã)

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã        

turcu1

turcu1 (túr-cu) sm, sf turcã (túr-cã) shi turxã (túrc-sã), turtsi (túr-tsi), turtsi/turtse (túr-tsi) shi turxi/turxe (túrc-si) – om (muljari) tsi easti di miletea nturtseascã sh-cari bãneadzã di-aradã tu Turchii; (fig:
1: turcu = (i) tsi easti di pistea musulmanã, muslimã, al Islam; (ii) arbines tsi tricu di crishtin la pistea-al Islam; (iii) statlu nturtsescu; expr:
2: turcul sãrgljashti brãnlu si-lj lu caltsã; turcul u caftã ncãcearea cu luminarea = turcul fatsi tsi fatsi shi caftã itii trã ncãceari, trã cãvgã;
3: canda bãgarã turtsilj cãtsut = zbor tsi s-dsãtsi atumtsea cãndu easti mari lãhtarã tu lumi; [aoa, zborlu “bag cãtsut” ari noima di mãchilipsiri, di tinir sh-di-aush, di bãrbat sh-di muljari];
4: canda yin turtsilj = tsi ti-agunjiseshti s-tsã bitiseshti lucrul? [adutsem aminti cã lumea s-lãhtãrsea cãndu turcul yinea prit hoarã]; canda yin yeanitsarlji;
5: ca turtsãlj cu bãiramea = zbor tsi s-dzãtsi cãndu omlu nu easti sigura di un lucru; [adutsem aminti cã turtsãlj, ducãnda-si dupã lunã, nu pot s-hibã siguri cãndu yini “bairamlu”: cã, atselj cari vidzurã luna nauã nchisescu bãirãmea, ma altsã cari s-aflã tu-un loc iu tserlu easti acupirit di niori, ashteaptã, icã s-lã s-aducã hãbarea cã s-vidzu lunã noauã, icã si s-facã sirin, ca sã nchiseascã sh-elj bãiramea];
6: turcul lu-acatsã ljepurlu cu carlu; turcul lu-acatsã lepurli cu arãbãlu = cu diplumãtsii; [zborlu yini di-aclo cã turcul easti arãvdãtor, ashtiptãndalui preanarga-anarga si s-facã lucrul tsi-l va nãs]) {turc, turcoaică}
{fr: Turc (homme et femme)}
{en: Turk (man and woman)}
ex: ti ncljinash la turcu? ma-arãu va ti calcã; sh-lãescu sufrãntsealili ca turxi (muljerli turtsi); el easti turcu (fig: arbines tsi tricu la pistea-al Islam); nã scusesh greaca tu Turcu (fig: tu statlu nturtsescu); sh-nãs turcu, ma sh-io un suflit (un cap) hursescu al Dumnidzã; dã-lj masina-a turcului, s-ljai vãtãlahlu; dã sh-fudz di turcu; nã plãndzem di turtsi, sh-di crishtinj nu putem s-ascãpãm; si ncaci crishtinjlji, turtsilj s-hãrisescu; tsi ti-agunjiseshti ashi ca s-bitiseshti, parcã yin turtsilj?

§ turcalã (tur-cá-lã) sf turcali/turcale (tur-cá-li) – muljari di pistea nturtseascã; turcã, turxã
{ro: turcoaică}
{fr: femme turque}
{en: Turkish woman}

§ turcu2 (túr-cu) adg turcã (túr-cã) shi turxã (túrc-sã), turtsã (túr-tsã), turtsi/turtse (túr-tsi) shi turxi/turxe (túrc-si) – (om) multu arãu, (muljari) multu-arauã; arapsã, arbines

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã         ma multu/ptsãn