DICTSIUNAR XIYISITU ONLINE A LIMBÃLJEI ARMÃNEASCÃ  
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


Dictsiunar: Tuti / Zboarã: Di iutsido ( cama multu ... )

gurã

gurã (gú-rã) sf guri/gure (gú-ri) shi guri (gúrĭ) – guva tsi s-aflã tu partea di nghios a caplui di om (mãrdzinitã di dauã budzã, cu cari zburashti sh-prit cari intrã mãcarea tu trup); guva dit caplu-a prãvdzãlor (cu cari mãcã shi prit cari scot bots); muts, mutsã, mutscã, zurnã, arostu, arostru; (fig:
1: gurã = (i) dishcljidzãturã dit lucri ca saclu, punga, putslu, etc. tsi sh-u-aduc cu gura; guvã; (ii) boatsi, zbor, grai; (iii) om, insu; (iv) yiu, tu banã; (v) bãshari; (vi) unã ascãpitari prit gãrgãlan di apã (di-unã cumatã di mãcari, etc.); expr:
2: tserlu-a gurãljei = partea di nsus (tãvanea, cubelu) a gurãljei;
3: cad tu gura di lup = mi fac afan, mi fac cãipi, mi cher, cãipusescu;
4: am guri multi (ti hrãniri) = am multsã cilimeanj, oaminj, sufliti tsi lipseashti s-lã dau di mãcari;
5: nu-am gurã s-grescu = nu-am nitsiunã furnjii, ndreptu ca s-dzãc un zbor; nj-easti-arshini tra si scot un zbor dit gurã;
6: gurã s-avea, vreai greascã = zbor tsi s-dzãtsi trã un lucru tsi nu-l videm, cu tuti cã easti ningã noi, dinintea-a ocljilor, lucru tsi-l cãftãm shi nu-l videm;
7: gurã ari, gurã nu-ari = zbor tsi s-dzãtsi trã nveastili tsi s-poartã ghini cu soacrili;
8: nu nã grim cu gura = him cãrtits, ncãceats;
9: nj-aspargu gura = l-zburãscu di-arãu, l-cacuzburãscu;
10: aspealã-ts gura = s-nu zburãshti urãt di omlu bun, s-nu-l zburãshti di-arãu, s-nu-l cacuzburãshti;
11: nu-l trec n gurã = nu-l zburãscu di-arãu, nu-l cacuzburãscu;
12: am gura-aspartã = (i) zburãscu lucri uruti sh-arushinoasi; zburãscu vruti sh-nivruti; (ii) zburãscu sh-aspun misticadz tsi lipsea s-lji tsãn ascumtsã; nu pot s-tsãn misticadz;
13: am gurã; am gura mari; u-adar gura nã palmã; mi doari gura di zburãri; nu mi satur di gurã; nj-neadzi gura ca unã moarã aspartã; nu-nj tatsi gura; etc. = zburãscu multi, vruti sh-nivruti, agonja sh-fãrã s-astãmãtsescu; nu mi satur di zbor;
14: apã-nj njardzi gura = (i) zburãscu ghini sh-limpidi; (ii) zburãscu multi, vruti sh-nivruti, agonja sh-fãrã s-astãmãtsescu;
15: am gura bunã = zburãscu ghini;
16: am gura dultsi, am gurã di njari = zburãscu mushat, cu boatsi bunã sh-dultsi;
17: am gura hani = dzãc tut tsi minduescu, tsi shtiu, nu pot s-tsãn un mistiryiu;
18: nj-afirescu gura = am cãshtigã cãndu zburãscu tra s-nu dzãc tsi nu lipseashti;
19: u dzãc cu giumitati di gurã = zburãscu, cu tuti cã nu para voi sã zburãscu (cã nu para pistipsescu c-atseali tsi dzãc suntu dealihea, etc.);
20: cari gura nu-l doari, muntsãlj disicã = zbor tsi s-dzãtsi tr-atsel cari zghileashti di arsunã sh-muntsãlj, cari nu-ari altu lucru shi zburashti geaba, tu vimtu;
21: zburãscu gurã cu gurã = zburãscu cu cariva tu-un loc iu s-nu poatã s-mi avdã vãrnu;

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã         ma multu/ptsãn

tser1

tser1 (tsérŭ) sm tseri (tsérĭ) shi sn tseruri (tsé-rurĭ) – acupirãmintul tsi anvãleashti loclu ntreg (cu soarili, luna shi tuti stealili dit el); urano;
(expr:
1: tserlu-a gurãljei = partea di nsus (tãvanea, cubelu) a gurãljei;
2: plãndzi di njilã shi tserlu = s-aflã tu-unã ahtari halã cã pãnã shi tserlu-l curmã njila, lj-plãndzi di njilã; sh-chetrili-lj plãngu di njilã;
3: parcã cadi din tser = cadi pi napandiha;
4: nu cadi din tser = nu yini etim, nu pots s-lu ai geaba, fãrã s-lucredz trã el;
5: tserlu atsel sirinlu nu s-aspari di furtunã = atsel tsi nu stipseashti nu s-aspari di-atselj tsi va-l cãtigurseascã sh-va dzãcã cã stepsul easti a lui;
6: tser sirin, furtunã nu-adutsi = atsel tsi nu fatsi lucri slabi, nu poati s-aducã lãets tu lumi)
{ro: cer}
{fr: ciel}
{en: sky}
ex: unã cergã mari, mari, plinã tsi-i cu chitritseali (angucitoari: tserlu cu steali); unã livadi, mash lãludz veadi (angucitoari: tserlu); tsi cadi pri munti shi nu cadi? (angucitoari: tserlu); analtu-i tata, groasã-i dada, zurlu-i frati-nju (angucitoari: tserlu, loclu, shi vimtul); dauã s-duc shi dauã sta, dauã giudicatã nu-au (angucitoari: tserlu sh-loclu); cãndu arãdea nãsã, tserlu s-gãlea shi insha soari; di tsã-lj curã tserlu sirin-lãgarã; tserlu gãli, si nsirinã; anãltsã mãnjli cãtrã tser shi dzãsi cu boatsi mari; nafoarã tserlu-i sirin sh-nu putea s-lja di vish, tsi curã; dipusi din tser un nior lai ca chisa; tserlu-i pestru di niori; aseara mutream nafoarã tserlu cu stealili; cãts cots suntu di pi loc pãnã n tser?; lu-aflai tu-ahtari halã, cã-lj plãndzea di njilã sh-tserlu
(expr: s-afla tu-unã halã multu greauã); pãnã sh-soarli di pi tseruri lunga-lj cali-acumtina; mi doari tserlu a gurãljei
(expr: partea di nsus a gurãljei)

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã