DICTSIUNAR XIYISITU ONLINE A LIMBÃLJEI ARMÃNEASCÃ  
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


Dictsiunar: Tuti / Zboarã: Di iutsido ( cama multu ... )

minti/minte

minti/minte (mín-ti) sf mintsã (mín-tsã) – harea tsi u-ari omlu (tu midua din cap) tra s-poatã s-mindueascã (s-giudicã, s-cuiteascã, s-siluyiseascã, si sh-aducã aminti, s-poatã s-aducheascã tsi s-fatsi tu lumi, s-poatã sã nveatsã cum sta lucrili, etc.); minduiri, nãieti, nieti; giudicatã, idei, pãreari, dishtiptãciuni; miduã, crier;
(expr:
1: minti muljireascã = minti lishoarã, fãrã ahãndami;
2: minti ficiureascã, minti nicoaptã, minti niligatã ninga = minti di ficiuric, ageamit, nicriscut, nu ca di om mari, etc.;
3: iu ts-alagã (tsã fudzi, tsã si dutsi) mintea = iu ti mindueshti, tsi mindueshti;
4: ãnj imnã (nj-si dutsi) mintea, mi duc cu mintea = mi duc cu idea, cu scupolu, cu nietea, cu umutea;
5: hiu dus (chirut) cu mintea = stau di minduescu ahãndos (la un lucru) sh-nu bag dip oarã la-atseali tsi s-fac deavãrliga di mini;
6: nj-da mintea = minduescu, nj-si pari, nj-treatsi prit minti, aduchescu;
7: ãnj dzãc cu mintea (tu minti) = nu dzãc cu grailu, mash minduescu;
8: nj-easti (nj-armasi) mintea (la un lucru) = mi minduescu (la un lucru), nu va (nu pot s-) lu-agãrshescu (lucrul);
9: ãnj treatsi (nj-yini) prit (tu) minti = tihiseashti s-minduescu (tri un lucru), ãnj ticneashti tsiva;
10: tsãn minti = nj-aduc aminti, nu-agãrshescu;
11: nj-easi (un lucru) dit minti = lu-agãrshescu (lucrul, cã nu-lj dau vãrnã simasii);
12: ãnj ljau (mut) mintea (di la un lucru) = nu mata mi minduescu la un lucru, lu-alas di-unã parti, lu-agãrshescu;
13: ãlj caftu mintea = voi si shtiu tsi mindueashti, voi s-mi urnipseascã;
14: ãnj da nã minti = ãnj da unã urnimii, mi urnipseashti;
15: escu di mintea-a unui, escu tu-unã minti cu = hiu sinfuni cu cariva, am idyili pãreri;
16: a njia nj-da (nj-va) mintea cã…= minduescu cã-i ghini…, pãrearea-a mea easti cã…;
17: nu nj-u va mintea = nu-nj yini s-pistipsescu, nu pot s-pistipsescu;
18: nj-dau cu mintea = minduescu, lugursescu;
19: am minti, escu cu minti, nji ngreacã mintea, nj-u-am tutã mintea, escu ntreg la minti = minduescu ghini, ndreptu, cum lipseashti, nu minduescu ca glarlji;
20: nj-frãngu mintea = minduescu multu, ahãndos, mi frimintu;
21: lj-u tornu (lj-u shuts, lj-u-alãxescu, lj-u mut) mintea = (i) lj-alãxescu pãrearea, ideea; (ii) lu nduplic (s-facã tsiva);
22: nu nji ncapi mintea = (i) nu (pot s)-aduchescu dip; (ii) nu pot s-mi minduescu cã ahtari lucru poati si s-facã;
23: nu-nj talji mintea (caplu, carafeta, etc.) tra s-aduchescu = nu hiu sh-ahãntu dishteptu tra s-aduchescu, nu pot s-aduchescu (tsi s-fatsi, tsi-nj si dzãtsi, etc.);
24: dipun minti; bag minti; nj-yini mintea; nj-adun minti n cap = giudic ma ghini, nvets; mi fac fronim (cu minti, fruminescu); mi-ashternu;
25: escu shcurtu tu minti, fãrã minti, lishor di minti; unã minti, sh-atsea grãtseascã; u pitricui mintea trã leamni; etc. = nu para escu dishteptu, nu para minduescu ghini, nu-am giudicata bunã, escu fãrã multã minti n cap, escu prostu, glar, lishor, hazo, ahmac, etc.;

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã         ma multu/ptsãn

sufii/sufie

sufii/sufie (su-fí-i) sufii (su-fíĭ) –
1: harea (atsea) tsi-l fatsi un om s-hibã mintimen; puteari analtã a mintiljei (di giudicari shi aduchiri ti tsi easti bun sh-tsi easti arãu, ti cãndu lipseashti si s-aveaglji shi cum poati si s-afireascã di-arãu, etc.); mintiminilji, mintezã;
2: mihãnii adratã di cariva tra s-ljishureadzã bana-a omlui di cati dzuã (mihãnii tsi nu s-ari adratã altãoarã ma ninti, di altu om); idei ishitã dit mintea-a unui om (di-aradã multu shtiut shi mintios) cari nu-ari ishitã altãoarã dit mintea-a unui om
{ro: înţelepciune; invenţie}
{fr: sagesse; invention}
{en: wisdom; invention}
ex: si ciudisea pri shtirea a lui shi pri sufia (mintiminilja) a lui; sufiili a lui umplurã tut loclu; tsãsea nica cu sufii, sufii (cu minti, mintimenã)

§ sufsescu (suf-sés-cu) vb IV sufsii (suf-síĭ), sufseam (suf-seámŭ), sufsitã (suf-sí-tã), sufsiri/sufsire (suf-sí-ri) – discoapir (aflu, am unã idei di aflu) cum s-fac tsiva (discoapir unã mihãnii niminduitã di altsã ma ninti) cari s-ljishureadzã bana di cati dzuã a omlui; nj-bag tu minti cum s-fac un lucru ma ghini sh-ma lishor di cum s-fãtsea ma ninti (di mini i di altsã); nj-treatsi prit minti di cum pot s-lu fac un lucru (ma ghini)
{ro: inventa, imagina}
{fr: inventer, imaginer, s’aviser de, se mettre dans la tête}
{en: invent, imagine}
ex: tsi s-shadã si sufseascã (s-mindueascã, sã-lj treacã prit minti), tsi njira-lj ãntr-oclji s-lj-aflã?; tsi shadi di sufseashti (mindueashti, di-lj treatsi prit minti) mãlãgarlu?; tut s-minduea si sufseascã (s-aflã) tsiva, tsi s-nu poatã s-u facã ficiorlu; s-minduea si sufseascã tsiva (s-facã unã mihãnii nauã, niminduitã di altsã ma ninti)

§ sufsit (suf-sítŭ) adg sufsitã (suf-sí-tã), sufsits (suf-sítsĭ), sufsiti/sufsite (suf-sí-ti) – (mihãnii) tsi easti nauã, neadratã ma ninti di vãrã; (idei) niminduitã di altu ma ninti
{ro: inventat, imaginat}
{fr: inventé, imaginé, qui s’est avisé de, mis dans la tête}
{en: invented, imagined}

§ sufsiri/sufsire (suf-sí-ri) sf sufsiri (suf-sírĭ) – atsea tsi s-fatsi cãndu cariva sufseashti tsiva
{ro: acţiunea de a inventa, de a imagina; inventare, imaginare}
{fr: action d’inventer, d’imaginer, de s’aviser de, de se mettre dans la tête}

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã         ma multu/ptsãn