DICTSIUNAR XIYISITU ONLINE A LIMBÃLJEI ARMÃNEASCÃ  
ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


Dictsiunar: Tuti / Zboarã: Di iutsido ( cama multu ... )

foc

foc (fócŭ) sn focuri (fó-curĭ) – ardeari vãrtoasã cu pirã shi cãldurã; un lucru tsi ardi cu pirã; pirã; (fig:
1: foc (sn) = (i) taxirati, ghideri, halã, cripari; etc.; (ii) pãreari di-arãu;
2: foc (adg) = (i) tsi ti fatsi s-ti usturã (s-tsã ardã) budzãli sh-gura cãndu mãts tsiva (pipiryeauã tsi ardi); (ii) tsi easti multu dishtiptat (pirã, shpirtu) la minti; (iii) tsi easti yiu, ayiu, sãrpit; (iv) tsi easti multu bun, tsi fatsi un lucru multu ghini; expr:
3: ljau (acats) foc = (i) mi-aprindu; (ii) mi nãirescu, mi-acatsã inatea;
4: acats foc cu gura = dzãc tsiva cu puteari;
5: scot foc din gurã = dzãc lucri minciunoasi, calpi;
6: = dau foc = aprindu;
7: foc lj-am = amin tufechea;
8: mi-aprindu (mi fac) foc = (i) mi-arushescu la fatsã; (ii) mi arcedz, mi ariciuescu; mi-acatsã multu inatea; mi-acatsã dratslji, etc.;
9: nj-yini foc = nj-yini inati, crep; mi-acatsã inatea;
10: apres foc = mplin di inati, nãirit multu, ariciuit, furtsuit, furchisit;
11: nj-scot foclu = nj-scot inatea, nj-scot ahtea, lj-u plãtescu, isihãsescu;
12: am un foc tu inimã = am unã mari mirachi, cripari, nvirinari, dor, etc.;
13: am focuri; ardu foc = (cã hiu lãndzit) truplu nj-ardi, am cãlduri, am heavrã;
14: acats foclu cu mãna = intru tu mari piriclju;
15: nj-bag mãna n foc (trã un lucru) = hiu sigur di-un lucru; mi bag chifaleti (intru chifili) cã un lucru easti dealihea;
16: stau namisa di dauã focuri = escu fuvirsit di dauãli pãrtsã)
{ro: foc; iute; foarte inteligent, viu, vivace; furios, etc.}
{fr: feu, incendie; piquant, ardent; très intelligent, vif, vivace; faché, courroucé, fièvreux, etc.}
{en: fire; hot, peppery; very bright, intelligent; lively, brisk; furious, having a fever, etc.}
ex: am un tsap arosh, iu s-arucuteashti, earbã nu creashti (angucitoari: foclu); tatãl ninca nifaptu, hiljlu la Dumnidzã traptu (angucitoari: foclu shi fumlu); dauã s-duc shi dauã sta, dauã giudicatã nu-au (angucitoari: apa sh-foclu); a njia-nj ardi caplu foc
(expr: am pirito), sh-a lui lj-ardi di-agioc; foclu nã arsi casa; lu-arsi foclu di dauã ori; s-videa tu munti focurli tsi-ardea; tu foclu-aestu nu ved vãrnu di la ushits; di pri foc u mãcã mãcarea; cari acatsã foclu cu mãna, s-ardi; cari nu s-ardi, di foc nu s-aspari; di scãntealji njicã, mari foc s-aprindi; nu bagã foclu ningã bãruti; si nhidzi n foc ca orbu; iu nu-i foc, fum nu easi; nu ti-agioacã cu foclu; iu nu ari foc, nu ari sh-cinushi; nu s-bagã foc pi ningã vulburã; cu un lemnu foc nu s-fatsi; lemnul atsel strãmbul, foclu mash lu ndreadzi; pãrea cã muntsãlj loarã foc
(expr: s-apreasirã, ardu); diunãoarã lja foc

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã         ma multu/ptsãn

vatrã1

vatrã1 (vá-trã) sf vãtsrã (vắ-tsrã) – loclu din casã (sh-cãtivãrãoarã nafoarã) tsi easti faptu maxus trã ardearea-a foclui; veatrã, fucurinã, ficurinã, ugeachi, ugeac; (fig:
1: vatrã = casa-a omlui (hoara, locurli) iu shadi shi iu sh-treatsi bana omlu; expr:
2: vatra easti-aratsi = casa easti goalã, apãrãtsitã, nu easti vãr acasã;
3: nu-ari cinushi tu vatrã = easti multu orfãn, nu-ari tsiva;
4: nj-cadi tu vatrã = mi-agudescu taxirãtsli;
5: tu vatra-a ta sh-cinusha ardi; vatra xeanã nu ncãldzashti = la tini-acasã tsi-aflji ghini sh-fats tsi vrei cã la casa-a altui eshti ca tu xeani shi nu ti-aducheshti ghini)
{ro: vatră; casă}
{fr: foyer, âtre; maison}
{en: hearth, fireplace; home}
ex: veara ne s-mi veadã vor, sh-earna divarliga n cor (angucitoari: vatra); bagã foc tu vatrã; ardi vatra-a noastrã; aproachi-ti di vatrã; vatra easti nica caldã; u-aflã vatra aratsi (fig: u-aflã casa goalã, apãrãtsitã); nu-lj si bãtea di ningã vatra-a tatã-sui (fig: di ningã casa pãrinteascã, di-acasã); ts-ari cãdzutã tu vatrã
(expr: ti-agudirã tãxirãtsli)

§ veatrã1 (veá-trã) sf vetri/vetre (vétri) – (unã cu vatrã1)

§ vatrã2 (vá-trã) sf vãtsrã (vắ-tsrã) – loc dit uborlu-a casãljei iu s-seaminã lilici i zãrzãvãts; veatrã
{ro: un lot de pământ din curte semănat cu flori sau zarzavat}
{fr: (morceau d’un) petit jardin de fleurs ou légumes}
{en: (part of a) small backyard garden of flowers or vegetables}

§ veatrã2 (veá-trã) sf vetri/vetre (vétri) – (unã cu vatrã2)
ex: am dauã vetri di carafili sh-dauã di shiboi; bãgai shi trei vetri di zãrzãvati

§ vãtricã (vã-trí-cã) sf vãtritsi/vãtritse (vã-trí-tsi) – vatrã njicã
{ro: vatră mică}
{fr: petit foyer, petit âtre}
{en: small hearth, small fireplace}

T.Cunia Dictsiunar-a-Limbljei-Armãneascã